Περιοδικό Life Positive, Ελεύθερος Τύπος, Καραπατσιά Μαρία, Ο φαύλος κύκλος της Βουλιμίας

                                                                                                  στην Λυδία Παπαευαγγέλου

Όλο και συχνότερα ακούμε τα τελευταία χρόνια τον όρο «διατροφικές διαταραχές», όρο που συνοψίζει κατ’ ουσίαν την  ψυχογενή  βουλιμία και ανορεξία, καθώς και την επεισοδιακή υπερφαγία. Και μπορεί για την ανορεξία να γνωρίζουμε πολλά και να μπορούμε να ξεχωρίσουμε εμφανώς ένα άτομο που πάσχει από αυτήν, τι γίνεται όμως με την βουλιμία; Ποια είναι τα συμπτώματά της; Ποιες είναι οι αιτίες της και πώς αντιμετωπίζεται;

Πολλές φορές ακούμε την έκφραση «μ’ έπιασε βουλιμία» ή «μου ήρθε εμετός από το πολύ φαγητό». Η ψυχογενής βουλιμία όμως διαφέρει σημαντικά από τη λαιμαργία που μπορεί να έχουμε κάποια στιγμή, όπως επίσης διαφέρουν και οι τρόποι τους οποίους χρησιμοποιεί ένα άτομο με ψυχογενή βουλιμία για να αποφύγει την αύξηση του βάρους του μετά την υπερβολική κατανάλωση φαγητού. «Οι εμετοί που το ίδιο το άτομο προκαλεί, διαφέρουν από τον εμετό που προκαλείται εξαιτίας της δυσπεψίας ή μιας στομαχικής διαταραχής», εξηγεί η ψυχολόγος Μαρία Καραπατσιά, εξειδικευμένη στη Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία, συμπληρώνοντας πως η συχνότητα αυτών των διαταραχών αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό.

Οι διαταραχές αυτές συνήθως εμφανίζονται κατά την εφηβεία, δεν αποκλείεται όμως να αρχίσουν και κατά την πρώιμη ενήλικη ζωή. Σε πολλές περιπτώσεις όμως, ακολουθούν το άτομο σε όλη του τη ζωή. Τα συνηθέστερα «θύματα» είναι κορίτσια εφηβικής ηλικίας και νεαρές γυναίκες, αλλά μπορεί να παρουσιαστούν και στους άνδρες.

Κοινό χαρακτηριστικό και των τριών διαταραχών είναι η έντονη ανησυχία του ατόμου για το βάρος του και η εμμονική ενασχόλησή του με την εικόνα του σώματός του. Τα άτομα που πάσχουν από διατροφικές διαταραχές κρίνουν την προσωπική τους αξία, με βάση το σχήμα του σώματός τους και το σωματικό τους βάρος».

Τι είναι η ψυχογενής βουλιμία;

«Η ψυχογενής βουλιμία χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπερβολικής κατανάλωσης φαγητού, κατά τα οποία το άτομο καταναλώνει πολύ μεγάλες ποσότητες φαγητού μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα, π.χ. σε ένα διάστημα δύο ωρών.

Κατά τη διάρκεια του επεισοδίου, το άτομο χάνει τον έλεγχο σχετικά με την ποσότητα του φαγητού που καταναλώνει», τονίζει η ειδικός.

Αμέσως μετά την υπερφαγία, το άτομο προσπαθεί να αποφύγει την αύξηση του βάρους του, υιοθετώντας μεθόδους, όπως ο αυτοπροκαλούμενος εμετός, η νηστεία, η χρήση διουρητικών, καθαρτικών, κλύσματος, η υπερβολική σωματική άσκηση. Έτσι, το βάρος του ατόμου με βουλιμία παραμένει κανονικό ή σε κάποιες περιπτώσεις είναι λίγο πιο πάνω από το κανονικό.

«Αυτό που πρέπει να γνωρίζουμε, είναι πως το άτομο με βουλιμία μπλέκει σε έναν φαύλο κύκλο: Τρώει υπερβολικές ποσότητες φαγητού, έπειτα νιώθει ενοχές για τη συμπεριφορά αυτή και δυσάρεστα συναισθήματα για τον εαυτό του. Μετά, οδηγείται σε συμπεριφορές, όπως η πρόκληση εμετού ή η υπερβολική άσκηση. Στη συνέχεια, οι αρνητικές σκέψεις και τα δυσάρεστα συναισθήματα που το άτομο βιώνει, το οδηγούν και πάλι στην υπερβολική κατανάλωση φαγητού και σε ένα επόμενο βουλιμικό επεισόδιο», επισημαίνει η κυρία Καραπατσιά.

Τα είδη

Ανάλογα με τα μέτρα που λαμβάνονται από το άτομο ως αντιστάθμισμα για την αποφυγή της αύξησης του βάρους του, η ψυχογενής βουλιμία διακρίνεται σε καθαρτική και μη καθαρτική. Στην πρώτη, το άτομο προκαλεί στον εαυτό του εμετό, προκειμένου να αποβάλει την τροφή που προηγουμένως έφαγε. Χαρακτηριστική είναι η συστηματική «εξαφάνισή» του στην τουαλέτα, μετά το πέρας του γεύματος.

Στη μη καθαρτική βουλιμία, το άτομο μπαίνει σε περιόδους αυστηρής νηστείας ή εντατικής γυμναστικής, προκειμένου να κάψει τις θερμίδες που «φορτώθηκε».
Είναι σημαντικό να γνωρίζει κανείς ότι το άτομο που πάσχει από Ψυχογενή Ανορεξία θα εμφανίσει υποχρεωτικά απώλεια βάρους και απίσχναση. Η ψυχογενής βουλιμία, αντίθετα, είναι πιο… μασκαρεμένη, καθώς το άτομο εμφανίζει, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, φυσιολογικό βάρος- μάλιστα είναι συχνό φαινόμενο οι βουλιμικοί να έχουν και κάποια παραπανίσια κιλά.

Επεισοδιακή υπερφαγία
«Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφερθεί και η ‘Επεισοδιακή Υπερφαγία’, αν και δεν υπάγεται επισήμως στις Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής. Η επεισοδιακή υπερφαγία χαρακτηρίζεται από γρήγορη και ανεξέλεγκτη κατανάλωση μεγάλης ποσότητας φαγητού, σε μικρό χρονικό διάστημα, μέχρι που το άτομο νιώθει άβολα και αισθάνεται αηδία για τον εαυτό του και ενοχές για την υπερφαγία του. Η υπερκατανάλωση συνήθως γίνεται όταν το άτομο είναι μόνο του ή κρυφά, λόγω της ντροπής που αισθάνεται σχετικά με την ποσότητα του φαγητού που κατανάλωσε», εξηγεί η ψυχολόγος.

Την επεισοδιακή υπερφαγία συχνά ακολουθούν περίοδοι επαναλαμβανόμενης δίαιτας, χωρίς όμως να ακολουθούνται από άλλες συμπεριφορές αντιστάθμισης, όπως στη βουλιμία. Συναντάται συνήθως σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας από ό,τι η ανορεξία και η βουλιμία και είναι εξίσου συχνή και στους άντρες.

Τι φταίει;
Έρευνες υποστηρίζουν ότι κάποιοι βιολογικοί παράγοντες, όπως ανωμαλίες στα επίπεδα των νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο και κυρίως της σεροτονίνης, ευθύνονται για την εμφάνιση της βουλιμίας σε κάποια άτομα. Ωστόσο δεν υπάρχουν αρκετά δεδομένα ακόμη που να βεβαιώνουν αυτόν τον ισχυρισμό.

Κοινωνικοί, οικονομικοί και πολιτισμικοί παράγοντες φαίνεται να ευθύνονται επίσης σε σημαντικό βαθμό για την εμφάνιση της βουλιμίας. Η βουλιμία παρατηρείται κυρίως σε οικονομικά ανεπτυγμένες χώρες, στις οποίες δίνεται πολύ μεγάλη έμφαση στην εμφάνιση και προωθείται το πρότυπο της αδύνατης έως πολύ αδύνατης σιλουέτας. Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται αύξηση των περιστατικών βουλιμίας και στους άνδρες- αφορά κυρίως άνδρες νεαρής ηλικίας, ίσως ως συνέπεια της μεγάλης έμφασης που δίνεται τα τελευταία χρόνια στην εμφάνιση και το σώμα των ανδρών.

Τέλος, ένας ακόμη παράγοντας ο οποίος φαίνεται να συμβάλλει σημαντικά στην εμφάνιση της βουλιμίας, είναι η οικογένεια και η σχέση μεταξύ γονιών και παιδιού. Σε πολλές περιπτώσεις, βρέθηκε ότι τα βουλιμικά άτομα μοιράζονται ένα κοινό χαρακτηριστικό: γονείς αυστηρούς, απόμακρους και απορριπτικούς.

Η βουλιμία έχει σοβαρές συνέπειες στον οργανισμό και το σώμα του ατόμου», τονίζει η κυρία Καραπατσιά. «Εξαιτίας των επαναλαμβανόμενων εμετών, τη χρήση διουρητικών και καθαρτικών προκαλούνται σημαντικά προβλήματα στον οισοφάγο, το έντερο, τα δόντια και το στομάχι. Επίσης, προκαλούνται προβλήματα στον κύκλο της εμμήνου ρύσεως, η οποία μπορεί ακόμη και να διακοπεί».

Θεραπεία
«Όσο πιο γρήγορα γίνει η διάγνωση της βουλιμίας και αρχίσει η θεραπευτική αντιμετώπισή της, τόσο καλύτερη είναι η πρόγνωση», εξηγεί η ειδικός. Συνήθως χρησιμοποιούνται ψυχολογικές και κοινωνικές παρεμβάσεις, διατροφική αποκατάσταση και -σε ακραίες περιπτώσεις- ακόμη και φαρμακευτική αγωγή. Η ψυχοθεραπεία, ατομική ή/και ομαδική, στοχεύει στη θεραπεία της ίδιας της διαταραχής. Η Γνωσιακή Συμπεριφοριστική θεραπεία έχει ως στόχο να εκπαιδεύσει το άτομο να αναγνωρίσει τις δυσλειτουργικές σκέψεις και συμπεριφορές σχετικά με το βάρος και την εικόνα του σώματός του και να τις αντικαταστήσει με άλλες λειτουργικές.

«Επειδή η βουλιμία κρατιέται εύκολα μυστική, οι πάσχοντες φτάνουν στον ειδικό κατά μέσο όρο 6 χρόνια μετά την έναρξη του προβλήματος. Παρ’ όλα αυτά, η έγκαιρη θεραπευτική παρέμβαση είναι πολύ σημαντική, αφού η βουλιμία μπορεί να προκαλέσει πολλά προβλήματα υγείας, ακόμη και θάνατο. Εκτός από τις ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις συμπεριφοριστικού-γνωσιακού τύπου, σημαντική βοήθεια μπορούν να προσφέρουν η οικογενειακή θεραπεία και η ατομική υποστηρικτική θεραπεία. Μετά το πρώτο διάστημα, ο ασθενής μπορεί να ακολουθήσει και ομαδική ψυχοθεραπεία. Ένας ειδικευμένος διατροφολόγος θα βοηθήσει τον πάσχοντα να φτιάξει ένα ισορροπημένο και υγιεινό πρόγραμμα διατροφής, για να τρώει σωστά και να παίρνει όλα τα θρεπτικά συστατικά. Επίσης, θα τον εκπαιδεύσει να ζυγίζεται σωστά και να κρίνει τις ενδείξεις της ζυγαριάς του. Ο ψυχολόγος, από την άλλη, είναι αυτός που θα αναζητήσει τη ρίζα του προβλήματος και θα βοηθήσει το άτομο να κατανοήσει και να αντιμετωπίσει το πρόβλημά του», τονίζει κλείνοντας, η κυρία Καραπατσιά.

Life Positive / Τεύχος 31 / O φαύλος κύκλος της βουλιμίας